Geplaatst in Ik geloof, Ik lees

Een mooi verhaal


Een mooi verhaal hieronder, over simpel geluk en een foute wetenschappelijke visie, van de schrijver Frank Westerman. Ik trof het aan in zijn boek In het land van de ja-knikkers (Verhalen uit de polder), wat dit jaar uitkwam.

vader en dochter

 

Papa, weet jij wat geluk is?

Op een dag waarop mijn dochter niet naar de creche ging, nam ik haar mee naar het Teylers Museum in Haarlem.
‘Kom, we gaan naar het schelpenmuseum.’ Eerder die week waren we een treinhalte extra blijven zitten en naar het strand gegaan om schelpen te verzamelen. ‘Ze hebben er ook heel bijzondere stenen. Fossielen heten die.’
Vera, bijna drieënhalf, kauwde even op de aangereikte woorden en vroeg toen: ‘Wat is dat, fossielen?’
We liepen van het station langs het Spaarne met uitzicht op de koepelgevangenis, Vera hoog op mijn schouders. Al drie keer had ik geroepen: ‘Niet je handjes voor mijn ogen’, waarna ze ze gierend van de lach terugschoof onder mijn kin, als het riempje van een helm.
Ik kwam voor één bepaald fossiel dat zich al twee eeuwen in het Teylers bevond. Wereldwijd stond het stuk bekend onder de naam ‘homo diluvii testis/de mens die getuige was van de zondvloed’, in 1725 ontdekt door de Zwitser Johann Jakob Scheuchzer.
Een fossiel is een afdruk, hoorde ik mezelf zeggen, van een plantje of een beestje in een steen. ‘Zoiets als van je voet in het zand.’
Dit schreeuwde om nieuwe vragen, maar voorlopig bleef het stil daarboven. De ‘zondvloedmens’ was strikt genomen niet eens een afdruk; het ging om een versteend geraamte. Zijn ontdekker Johann Jakob Scheuchzer was geneesheer te Zürich. Op de vraag ‘Wat zijn fossielen?’ zou hij hebben geantwoord: tekenen van Gods almacht. Of feitelijker: in rots gegrifte overblijfselen van de zondvloed. Hoe anders viel de aanwezigheid van schelpen, ammonieten en zoutwaterkreeften in de wanden van de Jungfrau of de Matterhorn te verklaren?
De enige lastigheid was dat er nooit eens een versteend mensenskelet in een rotswand werd gevonden. Een theologische verklaring luidde dat God de zondaars zelfs geen fossiele overleving had gegund, maar Scheutzer nam daar geen genoegen mee. Hij zocht en vond uiteindelijk – in een leisteengroeve bij de Bodensee – zijn homo diluvii testis. Bij wijze van toelichting schreef Scheutzer: Het treurige beendergeraamte van een oude zondaar, alzo in de zondvloed verdronken.
Vera en ik waren het museum binnengegaan en over krakend parket van de Eerste naar de Tweede Fossielenzaal gelopen. Ik had haar opgetild om een reuzenammoniet te bekijken. De vitrines lagen vol schelpen en kristallen, maar haar aandacht ging vooral uit naar een versteende moerasschildpad. Mijn dochter hield van schildpadden, ze deed graag na hoe ze kropen – wandelend op haar ellebogen met haar hoofd dicht bij de grond.
‘Is die nu dood?’
Ik kon niet volstaan met het voetafdrukverhaal. Ja, zei ik, maar hij is vast honderd jaar geworden. Honderd, wist Vera, was de leeftijd die opa’s en oma’s bereikten.
De volgende vraag ging over de hemel: of ook de dieren daarnaartoe gingen?
Nog maar kort geleden hadden we de hemel geïntroduceerd, toch maar, nadat ze opgewonden had verteld dat de opa van een vriendinnetje daarnaartoe was gegaan.
De dieren, besloot ik, konden daar ook nog wel bij.
Linksachter in de Tweede Fossielenzaal  vond ik Scheutzers zondvloedmens. Inventarisstuk 8432 was een zeegroene steen met een gelig gebinte – een wervelkolom, overgaand in een schedel met enorme oogkasgaten en hulpeloos bungelende armpjes.
Vindplaats: Oeningen.
Aanschaf: niet zonder veel moeilijkheden aangekocht voor 14 Louis d’or door Prof. Van Marum in 1802.
Vera was doorgelopen naar de Instrumentenzaal, maar ze kwam terug en wilde weten waar ik naar keek.
‘Een salamander.’ Ik nam haar op mijn heup en zei: ‘Kijk, zie je die twee voorpootjes, daar kroop hij mee over de grond.’
Bijna negentig jaar, om precies te zijn tot 1811, had de zondvloedmens als ‘mens’ voortgeleefd. Na Scheutzers dood was er voor het eerst wat voorzichtige twijfel gerezen. Leek dit skelet niet toch meer op dat van een meerval of hagedis? Uiteindelijk was het de ontleedkundige Georges Cuvier die de ‘diluviaalmensch’ publiekelijk zou ontmaskeren. Dit Franse genie, een minstens zo vrome protestant als Scheutzer, had al eens tijdens een openbaar college in Parijs aangetoond dat de harige ‘olifanten’ uit het ijs van de Siberische toendra geen door de zondvloed weggespoelde olifanten waren, maar leden van een aparte, uitgestorven soort – de mammoet. Bij een bezoek aan het Teylers in Haarlem evenaarde hij deze prestatie door het fossiel van de zondvloedmens verder uit te beitelen. Hij had een tekening van een salamanderskelet meegebracht en voorspelde de omstanders op welke plek er voorpootjes tevoorschijn zouden komen.
Dat gebeurde exact als voorzegd, en sindsdien kon je in de lege oogkassen van dit fossiel de religieuze verblinding aflezen van geleerden als Johann Jakob Scheutzer – een man van de wetenschap die door zijn geloof in God een amfibie voor een mens aanzag.

In het museumrestaurant lagen vruchtentaartjes met een laagje marsepeinglazuur onder een glazen stolp. Vera koos frambozen. We gingen aan een tafeltje zitten bij het raam en na drie slokken appelsap borrelde er een nieuwe vraag op. ‘Papa, weet jij wat geluk is?’
Ik lelepde het schuim van mijn cappuccino. Dit moment, wilde ik zeggen, maar ik zei: ‘Nou?’
Met haar gedachten elders trok ze het rietje uit het glas, waardoor er druppels sap in de rondte spatten. ‘Geluk is…als je op de creche bent…en je wilt de roze drinkbeker, dat je die dan ook krijgt.’

 

Copyright 2017 Frank Westerman

Uit de bundel: In het land van de ja-knikkers (Verhalen uit de polder), Frank Westerman, 2017, Querido Fosfor.

Een link naar de website van de schrijver

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s