De dood in onze tijd


grafsteen

Onderstaande tekst komt uit het boek De dood is een filosoof van Tobias Hürter, een van de boeken die ik momenteel aan het lezen ben.

(….) Maar de geruisloze verbanning van de dood uit het openbare leven was al veel eerder, met de nieuwe tijd en de verlichting, begonnen. Het begon stilletjes en onopvallend door dood en leven ruimtelijk te scheiden: er ontstonden kerkhoven. (….) De doden werden uitgesloten, steeds verder van het leven vandaan. In de achttiende eeuw werden veel kerkhoven naar buiten de stad verplaatst. Sterven werd hoe langer hoe meer een werkterrein van artsen.

In de industriestaten overlijden sinds de tweede helft van de twintigste eeuw de meeste mensen in een ziekenhuis. De dood heeft zijn eigen exclusieve zones: palliatieve klinieken, hospices, uitvaartcentra. Alleen nog bij uitzondering staat een priester de stervende bij, hooguit komt hij even langs om hem het laatste oliesel toe te dienen. Medische protocollen bepalen hoe er wordt gestorven. In geen enkele levensfase worden er zoveel medische hulpbronnen van stal gehaald als in de allerlaatste. Met alle macht proberen artsen het leven van hoogbejaarden nog enkele weken of maanden te rekken.

We bevinden ons in een permanent spanningsveld, want ergens in onszelf weten we dat het zo niet eeuwig doorgaat. Elk moment kan pijn in de lies een dodelijke ziekte aankondigen. Steeds wanneer er wordt gebeld, kan de brenger van een doodsbericht voor de deur staan. (….) Veel mensen hebben zoiets meegemaakt, maar toch leven de meesten alsof er nooit een einde aan komt. Ze kijken voor de vierde keer naar dezelfde slechte film. Ze kankeren op hun partner, waarom eigenlijk?

Omdat ze dat zo gewend zijn. Wie niet eeuwig tijd heeft, zou zijn tijd wel beter kunnen besteden. Wel hebben de meeste mensen het vage idee dat ze hun tijd verspillen, dat hun leven voortkabbelt, dat ze de verkeerde dingen belangrijk vinden en geen aandacht hebben voor wat werkelijk telt. Het is een paradox. We weten heel goed dat we op enig moment onze eindigheid onder ogen moeten zien: in het aangezicht van onze eigen dood of die van een ander.  (….) Waarom nemen bijkomstigheden ons zo in beslag? Wat trekt ons zo krachtig bij de dingen vandaan die voor ons belangrijk zijn? Het zijn de karakteristieke symptomen van verdringing. De mens is daar een meester in en verdringing van de dood is een van zijn meesterstukken. (….)

Uitbanning van de dood heeft echter wel zijn prijs. Vandaag de dag is de dood een taboe, zoals seksualiteit dat vroeger was. Dat ook hij er gewoon bij hoort, speelt vrijwel geen rol meer. Als iemand verliefd is, vindt hij overal voorbeelden en patronen hoe hij met dit overweldigende gevoel kan omgaan. Maar wie rouwt is dikwijls op zichzelf aangewezen.

(….) We zijn het verleerd om goed met de dood om te gaan. En waarom ook niet? Het functioneert. Maar is het ook goed zo? Een eerste aanwijzing dat het beter kan, vinden we in het epos van Gilgamesj, vijfduizend jaar geleden in het Tweestromenland opgeschreven, in het oudste schrift van de mens, het spijkerschrift, met rietstengels ingekeept in vochtige klei. Het vertelt het verhaal van Gilgamesj, de tirannieke koning van de stad Uruk, zijn vlucht voor de dood en zijn loutering.
Als de Griekse held Achilles de oerheld is in zijn verachting van de dood, dan is Gilgamesj de anti-held. Voor een heldendood voelt hij, in tegenstelling tot Achilles, niets. Hij wil leven. Hij koeioneert zijn onderdanen en maakt zich vrolijk over de angst van jonge mannen bij een toernooi. Bij een van zijn escapades komt zijn vriend Enkidu om het leven. Gilgamesj is geschokt. Het lot van Enkidu wil hij niet. Op de vlucht voor de dood reist hij letterlijk tot aan het einde van de wereld. Maar ook daar vindt hij geen onsterfelijkheid. Gilgamesj moet erkennen dat zijn streven om de dood te overwinnen, zinloos was. Wat nu?

Gilgamesj neemt eerst maar eens een bad. Gereinigd en gelouterd keert hij terug naar Uruk. Door zich in zijn sterfelijkheid te voegen, vindt hij vrede. Aan het slot van de Ilias is Achilles trots, maar dood. Gilgamesj is deemoedig, maar leeft.
Ieder mens heeft de keuze wie hij wil zijn, een Achilles of een Gilgamesj.

Uit: De dood is een filosoof – hoe een val van een berg mij de zin van het leven deed inzien. Tobias Hürter, Ambo/Anthos, 2014

Advertenties

2 gedachtes over “De dood in onze tijd

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s